Tehlikenin farkında mısınız?

“Yalnız çok aptal olanlar dışarı yansıyan parıltıya aldanır” diye iç geçirir taş yontan Pernath, Meyrink’in tarihi Golem romanında.

Pazar gecesi Galatasaray efsanesi Prekazi’nin ölüm haberiyle uykuya daldım. Bu köşeyi okuyanlar hatırlayacaktır. 7 yıl önce onu anlatan bir yazı yazmış, “çocukluk kahramanımdı” demiştim. Yazıdan sonra kısa sohbet şansım da oldu. Yalnız topa vuruşunu değil dünyaya dair derdini de anlattığım için mutluydu.

Cüzdanı, parası, takısı çalınır da... Bir insanın ülkesi çalınır mı? Prekazi’nin ülkesi çalınmıştı. Arnavut bir aileden geliyordu. Ama sorulduğunda o hep “Yugoslavım” diyordu. Doğduğu şehir Mitroviça’yı bir köprü ayırıyordu, bir yanında Kosova öbür yanında Sırbistan bayrakları dalgalanıyordu. Prekazi, etnik milliyetçiliğin Yugoslav ulusundan Sırp, Hırvat, Boşnak ya da Arnavut yaratmasını sorguluyordu. Türkiye’yi de “aman dikkat” diye uyarıyordu.

POLİSE ATILAN TEKME 

Top deyip geçmeyin...

Futbol sahada 22 kişi ile oynanır. Ancak tribünlerde on binler, ekran başında milyonlar... Hayatında belki de hiçbir aidiyete bu denli bağlılık hissetmeyen kitleler; bir gol ile, bir penaltı ile, bir sarı kartla öfke krizine girebilir. Bu hal bulaşıcıdır da... Ömründe fiske atmaktan bile imtina eden bir insan, etrafındaki 10 kişinin attığı su şişesinin ardından içindeki şiddetin kapılarını açar.

Prekazi’nin anlattığı “Yugoslavya’nın çalınması” kuşkusuz bir stadyumda başlamadı. Tito’nun ölümü, Yugoslavya’nın kötü yönetilmesi, Sovyet sosyalizminin geri çekilişi, etnik milliyetçiliğin yükselişi ve elbette emperyalizmin bölünmeye dayalı saldırı stratejisi... Yeraltında birikmiş su, kendisine yeryüzüne çıkmak için çatlak arar ya. Yugoslavya’da da 13 Mayıs 1990’daki maçı buldu. Maksimir Stadı’nda Hırvat futbolunun önde gelen takımı Dinamo Zagreb ile Sırp futbolunun tarihi kulübü Kızılyıldız karşı karşıya geliyordu. Hırvat milliyetçiliği “değişim ve ayrılık”, Sırp milliyetçiliği “düzenin devamını ve merkeziyetçiliği” istiyordu. 22 kişi bu gerilimin ortasında top peşinde koşarken, Dinamo Zagrebli Zvonimir Boban’ın düzeni temsil eden ve Sırp olduğu kabul edilen polise attığı tekmeyle binlerce kişinin karıştığı olaylar başladı. O gün stadyumda 59 polis 79 taraftar yaralanırken iç savaşın kıvılcımı da bir daha geri dönmemek üzere aleve dönüştü. Bugün Yugoslavya’nın yerinde 7 ayrı ülke, 7 ayrı bayrak, 7 ayrı millet ve içinde soykırımın olduğu kocaman bir düşmanlık var.

DİPTEN GELEN TEHLİKELİ DALGA 

Prekazi’nin ölümünden buraya niye mi geldim? Tam da aynı günlerde bir Galatasaray maçıyla içine düştüğümüz kavga nedeniyle.

Belki futbolu takip etmiyorsunuz. O zaman sizi ilgilendirdiği kadarını söyleyeyim. Bu yıl, Diyarbakır şehrinin takımı Amedspor Süper Lig’e çıktı. Bu “süreç için bir fırsat” olarak yorumlandı. Öyle ya... HDP’nin hapisteki lideri Selahattin Demirtaş, “Amedspor ile Trabzonspor arasında bir kardeşlik maçı” önermişti, Amedspor ligin üçüncü haftasında Trabzonspor ile maç yaptı.

Futbolun İstanbul dükalığından kurtulup Anadolu’ya yayılması güzel. Anadolu’nun her şehrinin olduğu gibi Diyarbakır’ın da Süper Lig’de olması mutluluk verici. Futbolda yalnız üç büyüklerin konuşulduğu bir düzenden çoklu rekabete geçmemiz iyi. Amedspor da bugün lig üçüncüsü olarak çok iyi gidiyor. “Tehlikenin farkında mısınız” dediğim mesele bunlar değil.

Ancak...

Cumartesi gecesi İstanbul’da Galatasaray-Amedspor maçı vardı. Amedspor’un skoru 3-0’dan 3-2’ye getirmesiyle heyecanlı da bir maç oldu. Sonunda 4-3 Galatasaray’ın galibiyetiyle bitti. Herkes “Önümüzdeki maçlara bakacağız” diyerek sahadan ayrılabilirdi. Fakat maç öncesinde ve sonrasında yaşananlar “dipten gelen tehlikeli bir dalga”yı haber veriyor. Ne garip... Her şeyden siyasi bir hikâye çıkaran iktidar ve muhalefet ise bu dalgaya sırtını dönmeyi seçiyor.

BİRİLERİ TOPLUMU KIŞKIRTIYOR 

Şöyle anlatayım...

Hani ülkede “halkı yanıltıcı bilgi” diye içeri atılmayan gazeteci kalmadı ya... Galatasaray-Amedspor maçı boyunca topluma öyle “yanıltıcı bilgiler” salındı ki... Galatasaray, Barış Alper Yılmaz’a özel bir forma tasarımının tanıtımını maç öncesinde altın rengi kâğıt paketle yapmıştı. Bu tasarım videosu Amedspor’a yönelik “sarı torba” göndermesi olarak yayıldı. Biliyorsunuz, daha önce Kocaelispor maçında Amedspor taraftarlarına sarı torba sallayan kişiler hakkında soruşturma açılmış, 5 kişi hakkında ev hapsi kararı verilmişti. Galatasaray ve Amedspor yönetimi görüşüp tanıtımdaki kâğıdın sarı torba olmadığı konusunda anlaştı ama atı alan Üsküdar’ı geçmişti. Güneydoğu’daki barolar açıklama yapmış, Diyarbakır’da Galatasaray bayraklarının parçalandığı protestolar yayılmıştı.

Tek taraflı değil...

Sosyal medyaya yansıyanlara bakıyorum. Ortaya atılanlar iki tarafı da kışkırtacak biçimde. Kimileri 10 Kasım nedeniyle Atatürk’ün anıldığı stadyumda Amedspor taraftarının Atatürk’e saygısızlık yaptığını söylemiş. Kimileri ise Leao’nun golünden sonra İsmail Jakobs’a göndermeli sevinmenin Diyarbakırlılara hakaret için yapıldığını yazmış. Kimi Taksim’de taraftarlar arasında yaşanan gerilimi terör meselesi üzerinden sunmuş, kimileri Amedspor taraftarlarının stadyuma geliş görüntülerinde söylediği marşlardan savaş mesajı çıkarmış.

İLK DÜĞMESİ YANLIŞ SÜRECİN SONUCU 

Uzatmayayım...

Eğer dünyaya bir takım tribününden fanatik gibi bakmıyorsanız ya da bir takım tribünden menfaat devşirmek için düşmanlık görüntülerine ellerinizi ovuşturmuyorsanız... Ülke sevgisi taşıyan gerçek bir yurtseverseniz... Prekazi’nin ölümüne eşlik eden Galatasaray-Amedspor maçında sahanın dışına taşan olaylar herkes için ciddi bir uyarı niteliği taşıyor.

Defalarca bu köşede yazdığım gibi...

Cumhuriyeti, hukuku, demokrasiyi, adaleti, insan haklarını temele koyarak toplumun merkezine oturduğu bir barışın kapılarını açmak yerine... Bir masa etrafında gizli pazarlıklar yaparak “süreç” hikâyesi yazmak, iyi niyetle başlayıp canavarlaşan bir Golem yaratmaktan farklı değil. Bunun sonucunda “silahlar sustu” propagandası yapılırken açıkça toplumun içine nifak tohumları ekiliyor. Tribünlerde aidiyeti olmayan kitleler, meselenin sonunda, terörün sahiplerine ya da iktidar için kirli pazarlıklara girişenlere değil birbirlerine düşmanlaşıyor. Yalanın doğrudan daha gerçek göründüğü, küçük kıvılcımların büyük yangınlar yarattığı, Amedspor-Galatasaray görüntüsü altında kitlelerin düşmanlaştığı eylemler birbirini takip ediyor.

“Süreç”in ilk düğmesini yanlış ilikleyenler sahada oynanan maça değil toplumsal barışı tehdit eden sonuca bakarlarsa, atmaları gereken acil adımları anlayabilir. Zira Boban’ın tekme attığı polisin düzen yanlısı bir Sırp milliyetçisi değil, işini yapmaya çalışan Boşnak Refik Ahmetoviç olduğu Zagreb harap olduktan sonra anlaşılmış ama kimseye anlatılamamıştı.

Asırlarca dilden dile yayılan, güzel hislerle başlayan ancak Frankeştayn’a kaynaklık eden Golem öyküsünü binlerce yıl önce ilk kez Tevrat haber vermişti:

“Bana ayrılan günlerin hiçbiri gelmeden,

Hepsi senin kitabında yazılmıştı.”

Bugünün Köşe Yazıları

Bir Milli Demokratik Devrim olan Cumhuriyet sola açıktır: Çünkü Cumhuriyetçidir: Dinden, toprak ağalığından, gelenekten, kaynaklanan egemenliğe karşı, halkın, milletin egemenliğine dayalıdır; Temel Hak ve Özgürlüklere dayalı gerçek “Demokrasi”yi hedefler.

“Yalnız çok aptal olanlar dışarı yansıyan parıltıya aldanır” diye iç geçirir taş yontan Pernath, Meyrink’in tarihi Golem romanında. Pazar gecesi Galatasaray efsanesi Prekazi’nin ölüm haberiyle uykuya daldım. Bu köşeyi okuyanlar hatırlayacaktır. 7 yıl önce onu anlatan bir yazı yazmış, “çocukluk kahramanımdı” demiştim. Yazıdan sonra kısa sohbet şansım da oldu. Yalnız topa vuruşunu değil dünyaya dair derdini de anlattığım için mutluydu.

Görevleri ve bağlı oldukları yasalar çerçevesinde piyasaları acımasız ve eksiksiz bir şekilde denetlemek ve gereğini yapmakla görevli, borsa yönetimi dahil BDDK ve SPK’nin Sarayca atanmış elemanları özetle “AKP’nin gözde bürokratları”, içinde bulunduğumuz sonbahar yaprakları gibi bir bir dökülüyor: En son BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu “ağaçtan koptu”. Belki de ilk kopması gereken kişi olmasına rağmen.

ABD ara seçimlerinin sonuçları, “mavi dalga” çok sevindiriciydi. Ancak arkasındaki etkenler ve dinamikler iyi anlaşılmaz ise momentum korunamaz. Bu bağlamda, hayat pahalılığı, enflasyon, konut krizi, ücretlerin satın alma gücündeki aşınma üzerinde odaklanma eğilimi egemen. Soldan yorumcularla Financial Times, The Economist ve Wall Street Journal çevresindeki yorumcuların bu noktada buluşması oldukça ilginç.

YENİ Parti’nin kuruluş kurultayının yaklaşmasıyla birlikte başta genel başkan Özgür Özel olmak üzere saldırının dozu da arttı. 30 Ekim 2024 Esenyurt’la başlayan sürecin değişik bir aşamasına geldik. 2024’ün son aylarında Erdoğan Esenyurt’la kalınmaması gerektiğinin mesajını “Belediyeleri silkeleyin” sözleriyle vermişti. O günden bu yana üçlü kıskaç devam ediyor:

ABD’de yeni tartışma: İran yenilgisinin faturasını kim ödeyecek? Tamam, ABD Kongresi’nin iki kanadını da kaybeden Cumhuriyetçiler ilk faturayı ödedi ama Trump yönetiminin ödemesi gereken fatura ne olacak? ABD Kongresi’nden onay almadan savaşı başlatan, ilan ettiği hiçbir hedefe ulaşamayan, İran’a attığı füzelerle Amerikalıların vergilerini boşa harcayan, Amerikan halkının daha pahalı benzin kullanmasına neden olan, İran’ın karşı saldırılarında Washington’ın Körfez üzerindeki güvenlik şemsiyesini deldiren Trump yönetimi nasıl bir fatura ödeyecek?

Önceki akşam beni ilk kez sokağa çıkardılar! Hayat sürprizlerle dolu. Bir an bulutlar üzerinde uçmak, bir başka an dipsiz kuyuların en dibine batmak biz insanlar için. Bir şafak vakti evinize baskınla uyanabilir, bilmediğiniz nedenlerle casus diye suçlanabilir, çocuğunuzla eşinizle tehdit edilebilir, ya biat et ya hapsi boyla denebilir. Yanlış anlaşılmasın. Bana bunlar olmadı.

Yaklaşık otuz yıl süren Cumhuriyet köşe yazarlığımdan ayrılırken 29 Temmuz’da yayımlanan “Başlangıca Övgü” başlıklı veda yazımda, bunun sevgili gazetemizin yazarı olmaktan değil köşe yazarlığından ayrılmak olduğunu yazmıştım. Nitekim değerli Alev Coşkun ağabeyle ve sevgili Mine Esen’le de bunu ayrıca konuşmuştuk. Benim için ertelenemez bir görev olan bu yazıları elbette gazetemiz için yazdım. “Hapishanelerden Yükselen Çığlıklar VI” başlığıyla devam edeceğim.

İki gün önce ebediyete uğurlayışımızın 88. yılında andık ulu Atatürk’ümüzü... Onu anarken bize bıraktığı emanetlere karşı sorumluluğumuzun her zamankinden daha büyük olduğunu, dünyadaki dostlarımıza da düşmanlarımıza da duyurmayı bir borç biliyorum! Ata’mızı ne kadar unutturmaya çalışırlarsa çalışsınlar, o kalbimizin daha da derinlerine en sağlam şekilde yerleşmeye devam ediyor!

Milli maçlar nedeniyle yine liglere ara verildi. Verilen bu araların ritim yakalamış kulüp takımları için hiç iyi olmadığı açık. Ayrıca futbolculara farklı bir takımla farklı yerlerde maç oynama yükü bindirmek birçok riski de beraberinde getiriyor. Sonuçta o futbolcuya para yatırmış, ümit bağlamış kulüpler ve taraftarları için büyük fedakârlıklar bunlar.

Köyler, kentler, yollar okullar işgal altıdaydı. Savaş sürerken 23 Nisan 1920’de meclis açıldı. 2 Mayısta kurulan ilk hükümetin bakanlıklarından biri de “Maarif Vekâleti”ydi. Mustafa Kemal savaş koşullarında Milli Eğitim Bakanlığı’nı kurmuş... Kısıtlı savaş bütçesinden eğitime pay ayırmıştı. Savaşta barışta ilkin eğitim; 1950’den sonra MEB’nin başına geçenlerin çoğu eğitimi önceleyen bu inceliği ya algılayamadı ya da bilmezden geldi. İktidardaki partinin kendi programı “eğitim sistemi” oldu.

Ön not: Bu yazı, bir anma metnine “Düşüncelerin zarafeti nedir?”, “Zarif düşünceler nedir?” diye karşılaştığım sorular üzerine kaleme alınmıştır. Düşünce ve zarafet arasındaki ilişkiyi anlatmak için hatırı sayılır bir kitap hacmi gerekiyor. Bu yüzden bu sorulara buradan bu kitabın ancak bazı başlıklarını ifade edebilecek ve büyük ölçüde aforizma düzeyinde kalacak değinilerle yanıt verebiliyorum. Dilerim bir gün kapsamlı ve sistematik bir şekilde ifade etme olanağım da olur.

Yazarın Son Yazıları

Kimse bilmezse duyulmaz sanırız.

Düello cesur insanların son hesaplaşmasıdır. Korkaklar kılıç yerine hançer taşır. Gazeteyi açıyorum. Yeni Şafak’ta Aydın Ünal’ı okuyorum. Dünya görüşlerimiz çok farklı. Ama fon meselesinde tepkilerden duyduğu rahatsızlığı anlatıyor. Haklı. Televizyonu açıyorum. İçişleri Bakan Yardımcısı Bülent Turan’ı dinliyorum. Dünya görüşlerimiz çok farklı. Ama fon vurgununa kendi camiasından katılanları hedef alıyor. Katılıyorum.

El bağlı gözler kapalı, parmağınla gösteriyorsun onu da kırıyorlar.

Tarih insanı neyi bildiğiyle değil kendi gerçeğiyle sınar. Belki günlerdir içiniz rahat. “Nasıl olsa fon almadım” diyorsunuz. Ya da “Mağdurun parası ödenir de sorun biter” diye düşünüyorsunuz. Oysa çok yanılıyorsunuz. Zira fon vurgununu yapanlar sadece portföylere hapsolmuş 455 bin kişinin parasını çalmadı. Hepimize ait olanı, kamunun malını, hiç fona karışmamış olanı da pula çevirdi.

Gerçek görünende sanırsın ancak çoğu zaman karanlıkta kalandadır.

Biz fonculara borçlu çıktık!

Hukuk adaletsizliğin aracı olunca cüppe yere bile serilir.

Halk TV’ye el kondu.

Kediye ciğeri emanet eden kendisine tilkiden müfettiş bulur.

Korkunun da bulunduğu odayı dolduran isli, küflü bir kokusu var.

Hep aynı çukura düşüyorsan belki de sen o çukurda yaşamak istiyorsun.

“Bunlardan biri Nuşirevan’ın büyük oğlu, diğeri de veziridir.

Dünyanın büyük sorunları kendisini başka biçimlerde tekrar tekrar gösterir.

Her eve geldiğinde hırsızla karşılaşıyorsan belki hırsız evin içindendir.

Güç zayıfı ezdiğinde ahlak kâğıttan karton olur.

Matematik, karmaşık dünyanın soyutlamasıdır.

İrade ortadan kalkarsa seçim yapılabilir olmaktan çıkar.

Daha önce hiç şiir yazdı mı, bilmiyorum.

Şaşırtan suskunlukların nedeni herkesin bir kaşık aldığı günahlardır.

Tarih insanın çözmediği sorunu er ya da geç önüne koyar.

Filler barışınca dünya çimenlerin olacak sanırsınız, olmaz.

Atı alıyor, arabanın arkasına bağlıyorsun.

Herkes kendi eylemlerinin sorumlusu, başkasınınkinin mahkûmudur.

Aynı tartı herkesi farklı tartıyor.

Bir suçtan bahsedenler bin ayıp işliyor.

En çok bağıran çoğu zaman ayıplarının üstünü örtmeye çalışandır.

Tarih bugün yaşananın gelecekte hatırlandığı yerde başlar.

Hayatın gerçeklerini gözümüzün önüne getiren onun çelişkileridir.

Yargı sadece gözaltı, tutuklama yapmıyor. Yargı artık tarihi de yazıyor.

Tarihin yazdığı insanların anlattığından çoğu zaman farklıdır.

Pek az insan kendi geçmişini anlatırken adil olur.

Bilinmesi gerekeni gördüğümüzde ararız.

Taş yere düştü deriz de yerçekiminden pek bahsetmeyiz.

Cumhuriyet, devrimlerini ve değerlerini eğitim ile aktardığı için öğretmenleri yükseltme hamlesiyle doğdu.

Garip, anlamakta güçlük çektiğimiz için gariptir.

Başkasına kulluk eden, kendi kullarına zulmeder.

Sebepsiz başlayan her tartışmanın görünmez ama gerçek bir nedeni vardır.

Anayasa bir insan değil. Ama omzunda insanlık tarihinin yükünü taşıyor.

Geçen hafta sıradışı bir olay yaşandı ve biz hiç konuşmadık.