Seçmen yalnızca cebine mi bakar?

ABD ara seçimlerinin sonuçları, “mavi dalga” çok sevindiriciydi. Ancak arkasındaki etkenler ve dinamikler iyi anlaşılmaz ise momentum korunamaz.

Bu bağlamda, hayat pahalılığı, enflasyon, konut krizi, ücretlerin satın alma gücündeki aşınma üzerinde odaklanma eğilimi egemen. Soldan yorumcularla Financial Times, The Economist ve Wall Street Journal çevresindeki yorumcuların bu noktada buluşması oldukça ilginç.

Bu buluşma, solda kaba materyalizme, sağ kanatta da kapitalist toplumda siyasetin ahlaki zaaflarını, kültürün faşist eğilimlerini yadsıma çabalarına dayanıyor. Diğer taraftan karmaşık bir siyasal olayı tek bir etkene -ekonomiye- indirgemek de sorunlu.

EKMEK PEYNİR ÖNEMLİ AMA...

Seçmenin tercihlerini “ekmek-peynir kavgasına” bağlayan bir solculuk, farkında olmadan, başta emekçiler olmak üzere halkı salt biyolojik varlıklara indirgeme riskini taşıyor. İnsanlar yalnızca beslenen, barınan, tüketen; gelirleri arttığında mutlu, düştüğünde mutsuz olan varlıklar değildir. Tercihlerini adalet, haysiyet duyguları, ahlaki değerleri, inançları, aidiyetleri ve dünyayı anlamlandırma biçimleri şekillendirir.

Örneğin insanlar hayat pahalılığını yalnızca satın alma güçlerindeki düşüş olarak yaşamazlar. Onu, bir adaletsizlik, kandırılmışlık duygusu ve “Çalışıyoruz, karşılığını alamıyoruz”, “Çocuklarımızın geleceği elimizden alınıyor”, “Toplum içinde saygınlığımızı yitiriyoruz” kaygıları içinde yaşarlar. Ekonomik deneyim, ahlakın, kültürün ve bir dilin içinde siyasal anlamını kazanır. Ekonomik olan kültürel olarak yaşanır, ifade edilir. Kültürel olan da (örneğin etnik, cinsel, aksan, giysi tarzı farklılıkları üzerinden oluşan ayrımcılıklar gibi) ekonomik sonuçlar üretir.

ARA SEÇİMLERDE NE OLDU? 

Yüksek fiyatlar ve hayat pahalılığı, yüksek büyüme, düşük işsizlik oranlarına karşın, The Economist’in sergilediği gibi, ekonomik sorunlar Cumhuriyetçi iktidara karşı tepkinin önemli ve ölçülebilir bir parçasıydı. Ama bu tepkiyi Demokratlara yönelten, “mavi dalgayı” yaratan başka etkenler de vardı.

Trump’ın ailesi, çevresi müstehcen düzeye çıkan yolsuzlukları gizlemeye dahi çalışmıyor adeta zenginlik, güç gösterilerine dönüştürüyorlardı. Halkın, gittikçe artan yapay zekâ kaygılarına, “veri merkezlerinin” su ve elektrik kaynaklarını adeta talan etme pratiklerine yönelik öfkelerine karşılık, teknoloji milyarderleri, nispet yapar gibi, Cumhuriyetçi adaylara, yüzlerce milyon dolar aktarıyorlardı. Maskeli ICE ajanları göçmenlere acımasızca saldırıyor ama Trump yönetimi bu Gestapo özentilerinin işlediği cinayetleri soruşturmuyordu. İran savaşı, yönetimin keyfi uygulamaları, Gazze soykırımına karşın, İsrail ile ilişkisi sorgulanmıyordu.

Bu ortamda, ünlü “It’s the economy, stupid” sözünün sahibi James Carville’in Wall Street Journal’da, bugün bu sözün, “Ekonomiden başka hiçbir şey önemli değildir” biçiminde yorumlanmasına itiraz ediyordu. Carville, hayat standardının her zaman önemli olduğunu kabul ediyor ama yolsuzluk ve eşitsizliği de siyasetin temel sorunları arasında görüyordu.

‘MAVİ DALGA’ KALICI MI?

Tüm bu nedenlerden, kısa dönemde, hele Trump’ın başkanlığı altında ekonomik sorunların hafiflemeyeceğini düşünerek Demokratların zaferinin, kalıcı bir dalganın sonucu olduğuna inanmak büyük bir hata olur. Gerçekten de ABD siyaseti uzmanı, Jonathan Leblanc’ın Le Monde’da tartıştığı gibi, Hispanik seçmenlerin, hatta kimi siyah seçmenin ara seçimlerde, Trump’tan koparak, Demokratlara yönelmesi 2028 başkanlık seçimlerine uzanacak, kalıcı bir yeniden hizalanma anlamına gelmiyor. Bu seçmenlerin yön değişiminde hayat pahalılığı, sert sınır dışı etme politikaları etkili olmuş olabilir ama bu, Demokratların dünya görüşünü benimsediklerini göstermez.

Ne MAGA bir yere gitti ne de milyonlarca, Katolik hatta evanjelik Hispanik seçmen birdenbire Demokrat oldu. ABD egemen kültürünün, ırkçı, cinsiyetçi, küresel ısınma inkârcısı, aşı karşıtı, silah ve komplo teorileri saplantılı bileşenleri de zayıflamadı.

Seçimler, toplumsal güçlerin ve siyasal eğilimlerin o tarihsel duraktaki bir fotoğrafını verir ama gidecekler yönü göstermez.

Bugünün Köşe Yazıları

Bir Milli Demokratik Devrim olan Cumhuriyet sola açıktır: Çünkü Cumhuriyetçidir: Dinden, toprak ağalığından, gelenekten, kaynaklanan egemenliğe karşı, halkın, milletin egemenliğine dayalıdır; Temel Hak ve Özgürlüklere dayalı gerçek “Demokrasi”yi hedefler.

“Yalnız çok aptal olanlar dışarı yansıyan parıltıya aldanır” diye iç geçirir taş yontan Pernath, Meyrink’in tarihi Golem romanında. Pazar gecesi Galatasaray efsanesi Prekazi’nin ölüm haberiyle uykuya daldım. Bu köşeyi okuyanlar hatırlayacaktır. 7 yıl önce onu anlatan bir yazı yazmış, “çocukluk kahramanımdı” demiştim. Yazıdan sonra kısa sohbet şansım da oldu. Yalnız topa vuruşunu değil dünyaya dair derdini de anlattığım için mutluydu.

Görevleri ve bağlı oldukları yasalar çerçevesinde piyasaları acımasız ve eksiksiz bir şekilde denetlemek ve gereğini yapmakla görevli, borsa yönetimi dahil BDDK ve SPK’nin Sarayca atanmış elemanları özetle “AKP’nin gözde bürokratları”, içinde bulunduğumuz sonbahar yaprakları gibi bir bir dökülüyor: En son BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu “ağaçtan koptu”. Belki de ilk kopması gereken kişi olmasına rağmen.

ABD ara seçimlerinin sonuçları, “mavi dalga” çok sevindiriciydi. Ancak arkasındaki etkenler ve dinamikler iyi anlaşılmaz ise momentum korunamaz. Bu bağlamda, hayat pahalılığı, enflasyon, konut krizi, ücretlerin satın alma gücündeki aşınma üzerinde odaklanma eğilimi egemen. Soldan yorumcularla Financial Times, The Economist ve Wall Street Journal çevresindeki yorumcuların bu noktada buluşması oldukça ilginç.

YENİ Parti’nin kuruluş kurultayının yaklaşmasıyla birlikte başta genel başkan Özgür Özel olmak üzere saldırının dozu da arttı. 30 Ekim 2024 Esenyurt’la başlayan sürecin değişik bir aşamasına geldik. 2024’ün son aylarında Erdoğan Esenyurt’la kalınmaması gerektiğinin mesajını “Belediyeleri silkeleyin” sözleriyle vermişti. O günden bu yana üçlü kıskaç devam ediyor:

ABD’de yeni tartışma: İran yenilgisinin faturasını kim ödeyecek? Tamam, ABD Kongresi’nin iki kanadını da kaybeden Cumhuriyetçiler ilk faturayı ödedi ama Trump yönetiminin ödemesi gereken fatura ne olacak? ABD Kongresi’nden onay almadan savaşı başlatan, ilan ettiği hiçbir hedefe ulaşamayan, İran’a attığı füzelerle Amerikalıların vergilerini boşa harcayan, Amerikan halkının daha pahalı benzin kullanmasına neden olan, İran’ın karşı saldırılarında Washington’ın Körfez üzerindeki güvenlik şemsiyesini deldiren Trump yönetimi nasıl bir fatura ödeyecek?

Önceki akşam beni ilk kez sokağa çıkardılar! Hayat sürprizlerle dolu. Bir an bulutlar üzerinde uçmak, bir başka an dipsiz kuyuların en dibine batmak biz insanlar için. Bir şafak vakti evinize baskınla uyanabilir, bilmediğiniz nedenlerle casus diye suçlanabilir, çocuğunuzla eşinizle tehdit edilebilir, ya biat et ya hapsi boyla denebilir. Yanlış anlaşılmasın. Bana bunlar olmadı.

Yaklaşık otuz yıl süren Cumhuriyet köşe yazarlığımdan ayrılırken 29 Temmuz’da yayımlanan “Başlangıca Övgü” başlıklı veda yazımda, bunun sevgili gazetemizin yazarı olmaktan değil köşe yazarlığından ayrılmak olduğunu yazmıştım. Nitekim değerli Alev Coşkun ağabeyle ve sevgili Mine Esen’le de bunu ayrıca konuşmuştuk. Benim için ertelenemez bir görev olan bu yazıları elbette gazetemiz için yazdım. “Hapishanelerden Yükselen Çığlıklar VI” başlığıyla devam edeceğim.

İki gün önce ebediyete uğurlayışımızın 88. yılında andık ulu Atatürk’ümüzü... Onu anarken bize bıraktığı emanetlere karşı sorumluluğumuzun her zamankinden daha büyük olduğunu, dünyadaki dostlarımıza da düşmanlarımıza da duyurmayı bir borç biliyorum! Ata’mızı ne kadar unutturmaya çalışırlarsa çalışsınlar, o kalbimizin daha da derinlerine en sağlam şekilde yerleşmeye devam ediyor!

Milli maçlar nedeniyle yine liglere ara verildi. Verilen bu araların ritim yakalamış kulüp takımları için hiç iyi olmadığı açık. Ayrıca futbolculara farklı bir takımla farklı yerlerde maç oynama yükü bindirmek birçok riski de beraberinde getiriyor. Sonuçta o futbolcuya para yatırmış, ümit bağlamış kulüpler ve taraftarları için büyük fedakârlıklar bunlar.

Köyler, kentler, yollar okullar işgal altıdaydı. Savaş sürerken 23 Nisan 1920’de meclis açıldı. 2 Mayısta kurulan ilk hükümetin bakanlıklarından biri de “Maarif Vekâleti”ydi. Mustafa Kemal savaş koşullarında Milli Eğitim Bakanlığı’nı kurmuş... Kısıtlı savaş bütçesinden eğitime pay ayırmıştı. Savaşta barışta ilkin eğitim; 1950’den sonra MEB’nin başına geçenlerin çoğu eğitimi önceleyen bu inceliği ya algılayamadı ya da bilmezden geldi. İktidardaki partinin kendi programı “eğitim sistemi” oldu.

Ön not: Bu yazı, bir anma metnine “Düşüncelerin zarafeti nedir?”, “Zarif düşünceler nedir?” diye karşılaştığım sorular üzerine kaleme alınmıştır. Düşünce ve zarafet arasındaki ilişkiyi anlatmak için hatırı sayılır bir kitap hacmi gerekiyor. Bu yüzden bu sorulara buradan bu kitabın ancak bazı başlıklarını ifade edebilecek ve büyük ölçüde aforizma düzeyinde kalacak değinilerle yanıt verebiliyorum. Dilerim bir gün kapsamlı ve sistematik bir şekilde ifade etme olanağım da olur.

Yazarın Son Yazıları

Demokratların Meclis’te ve Kongre’de çoğunluğu ele geçirmesiyle, yaygınlaşmaya başlayan “Trump dönemi kapanıyor” saptamaları üzerine, perşembe yazımda “Trump dönemi denen şey oldukça karmaşık” diyerek uyarmıştım.

ABD ara seçimlerinde Demokratlar büyük bir zafer kazandı, iki mecliste çoğunluğu ele geçirdi. Yeni Temsilciler ve Senatörler 3 Ocak 2027’de göreve başlayacak. Trump sonuçları kabullendi. Çarşamba sabahı yorumcular, sonuçları, geçim sıkıntısı krizi, yolsuzluklar ve savaş nedeniyle halkın Trump’tan bıkmış olmasına bağlıyorlardı: “Artık Trump dönemi kapandı”. Ancak “Trump dönemi” denen şey oldukça karmaşık.

ABD’de yarın ara seçimler var.

1973’te ABD Vietnam’dan çekilirken sloganımız “Bir, iki, üç, daha fazla Vietnam!” idi. Bugün Brezilya’da Lula’nın zaferi, Sırbistan’da öğrencilerin öncülüğünde yükselen halk hareketi ve Avrupa’nın farklı ülkelerinde gelişen toplumsal mücadeleler, o sloganı hatırlatıyor. Bu kez hedef, emperyalizmin yanı sıra yükselen faşist dalga.

Belli bir toplumsal “durum”, içindeki istikrarsızlıkların istikrarlı bir biçimde kendini tekrarlamasına, bileşenler (örneğin sınıflar, kurumlar) arasındaki ilişkilerin, hiyerarşinin ve olasılıklar yelpazesinin sınırlarının sürekliliğine ilişkindir.

Son iki yılda Nepal, Bangladeş, Kenya gibi çevre ülkelerde patlak veren protestolar gündeme bir “Z kuşağı isyanı” kavramını getirmişti.

İsrail’de 27 Ekim’de genel seçimler yapılacak.

İspanya’da sosyalist başbakan Pedro Sánchez erken seçim kararı aldı.

Haftalardır konuştuğumuz fon krizi çok boyutlu bir olay.

Üç yıl önce Ortadoğu jeopolitiği iskambil kâğıdından yapılmış bir kale gibiydi; taşıyıcı kolonları İsrail-Filistin, İsrail-İran ve Sünni-Şii arasından geçen fay hatları üzerinde duruyordu.

Son üç tanesi art arda olmak üzerine, YZ teknolojisinin getirdiği finansal riskleri, insanlığın bekasına ilişkin kaygıları tartışan yorumlar yazdım.

Modern kapitalizmde üniversite eğitimi, daha yüksek beceri, daha iyi iş ve daha yüksek gelir anlamına geliyordu.

Mayıs-temmuz döneminde OpenAI’da üç gizli yapay zekâ kolektifi (aralarında konuşan, plan yapan, kendilerini “sürü” olarak tanımlayan ajanlar) doğmuş, bunlar denetimden kaçmışlar ve başka şirketlere sonunda da OpenAI’e saldırmışlar.

Son aylarda, yapay zekâ ajanlarının, önce birbirlerini bulup sonra örgütlenerek test alanının dışına kaçabilmesi adeta bir panik yarattı.

Saksonya-Anhalt seçimlerinde AfD’nin başarısı sonrasında, Doğu Almanların siyasal geleceği üzerine tartışmalar yoğunlaşarak sürüyor.

Son 25 yılda dünyanın hiçbir bölgesi Ortadoğu kadar köklü ve kanlı bir dönüşüm yaşamadı.

11 Eylül 2001 sabahı 3 bin+ insanın hayatını kaybettiği korkunç bir terör saldırısı tarihte yeni bir sayfa açtı.

Yarın 11 Eylül’ün 25. yıldönümü (pazartesi günü yazacağım), AfD’nin, Saksonya-Anhalt seçimlerindeki zaferi, 11 Eylül kadar olmasa bile, Almanya’nın iç siyasetinin ötesinde, Avrupa Birliği’nin geleceği açısından tarihte yeni bir sayfa açmış olabilir.

Dünya tahvil piyasalarında yaşanan sarsıntılar, “Ufukta bir borç krizi mi var” sorusunu gündeme getirdi.

26 Ağustos sabahı Nepal’de hızla eriyen bir buzulun kırılması büyük bir sel felaketine yol açtı: 930’dan fazla insan öldü, yaklaşık 4 bin kişi kayboldu.

Daron Acemoğlu liberalizmin ve demokrasinin krizini tartışıyor, liberal demokrasiyi kurtarmanın yollarını arıyor, YZ alanında teknolojik iyimserliğe de katılmıyordu.

The Economist’in Daron Acemoğlu’nu hedef alan saldırısı gerçekten çirkindi.

“Sizi paramparça ederiz” (Jerusalem Post 28/08).

Geçen hafta AKP iktidarının 25 yılında yaşanan, ekonomik gelişmelere, AKP’nin siyasi pratiğine ilişkin çok aydınlatıcı değerlendirmeler yayımlandı.

Uygarlık yapay zekânın gelişme hızına ayak uyduramıyor.

Bir yanda kontrolden kaçmış bir iklim krizi, öbür yanda “kafeslerinden kaçan” YZ ajanları.

ABD’de kasım seçimleri yaklaşırken siyasetin dili de sertleşiyor.

“Barış ve demokratik toplum süreci”, “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi” başlıklı içeriği belirsiz bir belge üzerinden ilerleyecek.

İran savaşı, Körfez ülkelerini, Irak’ı, Lübnan ve Ürdün’ü etkiliyor.

Kapitalist demokrasilerinde, sokağın enerjisi parlamentoda temsil edilir. Ya “süreç olarak faşizm” içinde ilerleyen rejimlerin altına?

New York’ta demokratik belediye seçimlerini sosyal demokrat Mamdani’nin, sosyalist adayların ön seçim zaferlerinin ardından, Trump rejimi “komünizmle mücadele” bayrağı açtı.

Hazirandaki mutabakatla kısa süreliğine duran savaş dört hafta geçmeden yeniden başladı, çatışmaların şiddeti artıyor, alanı Babülmendep Boğazı’na doğru genişliyor, Pentagon’un parası, füze stokları hızla tükeniyor, süreç bir işgal girişimi felaketine doğru tırmanıyor.

Tartışmalar çoğu kez 15 Temmuz gecesinde yaşananlara, aktörlerin polisiye dökümüne, gerçekti-kurguydu ikilemine sıkışıyor.

“Süreç olarak faşizm” içinde bir aşamada rejim iki yaşamsal sorunla karşılaşır...

NATO’nun Ankara zirvesi geldi, yüzlerce tutuklunun üzerinden geçerek gitti.

NATO toplantısı gerekçesiyle hak ve özgürlükler üzerinde devlet baskısı arttı.

İBB davaları sürüyor, İmamoğlu 9 Temmuz’da ne olacak, operasyon mu var diye soruyor.

Amerika’da başkanlar görevi devralırken hemen her zaman John Winthrop’un ünlü, “Yeni Kudüs”, “istisna ülke”, “aşikâr yazgı” (manifest destiny) vaazını (1630) anarlar.

NATO Ankara Zirvesi, ittifakın stratejik yöneliminde yapısal bir değişimi yansıtıyor.