Laik eğitim kime gerek?

Köyler, kentler, yollar okullar işgal altıdaydı. Savaş sürerken 23 Nisan 1920’de meclis açıldı. 2 Mayısta kurulan ilk hükümetin bakanlıklarından biri de “Maarif Vekâleti”ydi. Mustafa Kemal savaş koşullarında Milli Eğitim Bakanlığı’nı kurmuş... Kısıtlı savaş bütçesinden eğitime pay ayırmıştı. Savaşta barışta ilkin eğitim; 1950’den sonra MEB’nin başına geçenlerin çoğu eğitimi önceleyen bu inceliği ya algılayamadı ya da bilmezden geldi. İktidardaki partinin kendi programı “eğitim sistemi” oldu.

2000’lerin Türkiyesi salgın, deprem sonrası okullarını açamazken... Mustafa Kemaller savaşta bile okulları kapatmadı. 2000’lerin Türkiyesinde okullar açık... Çocuklar, ana baba yoksulluğunun ortağı... Öğretmen beslenemeyen, diş fırçası olmayan, giysileri değiştirilemeyen çocuklarla yoksulluğun paylaşanı... Bilgisayar, bilgisunar, cep telefonu, yapay zekâ... “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli...”

İmparatorluğun son döneminde kendi dili diniyle okullar açan yayılmacı, artık okul açmıyor. Biz ya onun adıyla okul açar ya da kendi okullarımızı kendimize yabancılaştırır olduk. MEB’nin parti merkezinden alınan siyasal kararlarla sürdürdüğü sözde eğitimde... Ana baba öğretmen şaşkın, öğrenci deneme tahtası... İlçe eğitim müdürlüğü konumuna inen üniversite çağdışı eğitime tepkisiz... Arapçayı anaokuluna indiren imam hatipler gözde...

Yandaşlığın boyu gücü, Atatürk’le dönemine saldırmakla ölçülüyor. Türk İslam sentezi odaklı “milliyetçi muhafazakârlık”ta eğitim ulusal olmasa da olur, yeter ki laiklik denmesin... İktidarın çeyrek yüzyıllık sistemsiz eğitimi yamalı bohça bile değil... Son üç yılın bakanının keşfi “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli”ndeki “Türkiye Yüzyılı”nın amacıyla... Karnını doyuramadığımız çocukların, beynini doyurabilir miyiz?

Konu eğitimse öğretim izlencelerine, kitaplara... Sıra gelirse öğretmenlere bakacağız. 2012’de 8 yıllık kesintisiz eğitimi bitiren işleme sistem demek bilime, bilimcilere saygısızlık... 4+4+4’lük ucubeyle çocuklar okuldan atıldı. Eğitimin bilimi, dünyayla yarışacak uzmanlarımız varken... Eğitimbilimciler, “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” şemsiyesine sığınınca... Öğretim izlenceleri iktidarın gündemine uydurulunca, ıslanan halk çocukları oldu.

AKP’nin eğitimde tek başarısı, 2004’ten beri ders kitaplarını “bedava” dağıtması... Bakan, profesör; bakanlıkta, Talim ve Terbiye Kurulunda... 2026 baskılı kâğıdı gıcır, renkli kitapların yazarları editörleri akademisyen... “Andımız”la başlayan kitapların yazarları da herhalde alan uzmanıdır. Yaklaşık yüz eğitim fakültesi var, dogmaları reddeden bilimciler... “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli”ni, sistemsiz sistemi özgürce eleştiriyor. Benim aklım dilin ikiz kardeşi olan... İlkokulların Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler kitaplarına serpiştirilen, 9. sınıfa dek olmayan tarih dersine takılı. Eğitimci, dilci olmayan, hiçbir alanda uzmanlığı bulunmayan... Ülkesinin diline tarihine Eskimolar kadar uzaktakiler her konuda birer cırcır böceği... Meğer Atatürk bize ne kötülükler yapmış! “Çok şükür” bu ders yılı da besmeleyle açıldı. Yakın tarihin cumhuriyet perdesi de “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli”yle kalkıverirse... İşte, “Türkiye Yüzyılı...”

Halkı, evde okulda inanan-inanmayan; “ulusalcı, laikçi, statükocu Kemalist; Türk-Kürt” vb. diye ayrıştırmanın bedelini... Okula karnı aç giden, beyni abur cuburla doldurulan çocuklar ödüyor. “Yetkin ve erdemli insan” yetiştirecek “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” çok gecikmiş olacak ki... Halk yoksullaşırken siyasetçisi, bürokratı, iş insanları... Haksız kazançla varsıllaşıyor... Ah, eğitim ah!

Bugünün Köşe Yazıları

Bir Milli Demokratik Devrim olan Cumhuriyet sola açıktır: Çünkü Cumhuriyetçidir: Dinden, toprak ağalığından, gelenekten, kaynaklanan egemenliğe karşı, halkın, milletin egemenliğine dayalıdır; Temel Hak ve Özgürlüklere dayalı gerçek “Demokrasi”yi hedefler.

“Yalnız çok aptal olanlar dışarı yansıyan parıltıya aldanır” diye iç geçirir taş yontan Pernath, Meyrink’in tarihi Golem romanında. Pazar gecesi Galatasaray efsanesi Prekazi’nin ölüm haberiyle uykuya daldım. Bu köşeyi okuyanlar hatırlayacaktır. 7 yıl önce onu anlatan bir yazı yazmış, “çocukluk kahramanımdı” demiştim. Yazıdan sonra kısa sohbet şansım da oldu. Yalnız topa vuruşunu değil dünyaya dair derdini de anlattığım için mutluydu.

Görevleri ve bağlı oldukları yasalar çerçevesinde piyasaları acımasız ve eksiksiz bir şekilde denetlemek ve gereğini yapmakla görevli, borsa yönetimi dahil BDDK ve SPK’nin Sarayca atanmış elemanları özetle “AKP’nin gözde bürokratları”, içinde bulunduğumuz sonbahar yaprakları gibi bir bir dökülüyor: En son BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu “ağaçtan koptu”. Belki de ilk kopması gereken kişi olmasına rağmen.

ABD ara seçimlerinin sonuçları, “mavi dalga” çok sevindiriciydi. Ancak arkasındaki etkenler ve dinamikler iyi anlaşılmaz ise momentum korunamaz. Bu bağlamda, hayat pahalılığı, enflasyon, konut krizi, ücretlerin satın alma gücündeki aşınma üzerinde odaklanma eğilimi egemen. Soldan yorumcularla Financial Times, The Economist ve Wall Street Journal çevresindeki yorumcuların bu noktada buluşması oldukça ilginç.

YENİ Parti’nin kuruluş kurultayının yaklaşmasıyla birlikte başta genel başkan Özgür Özel olmak üzere saldırının dozu da arttı. 30 Ekim 2024 Esenyurt’la başlayan sürecin değişik bir aşamasına geldik. 2024’ün son aylarında Erdoğan Esenyurt’la kalınmaması gerektiğinin mesajını “Belediyeleri silkeleyin” sözleriyle vermişti. O günden bu yana üçlü kıskaç devam ediyor:

ABD’de yeni tartışma: İran yenilgisinin faturasını kim ödeyecek? Tamam, ABD Kongresi’nin iki kanadını da kaybeden Cumhuriyetçiler ilk faturayı ödedi ama Trump yönetiminin ödemesi gereken fatura ne olacak? ABD Kongresi’nden onay almadan savaşı başlatan, ilan ettiği hiçbir hedefe ulaşamayan, İran’a attığı füzelerle Amerikalıların vergilerini boşa harcayan, Amerikan halkının daha pahalı benzin kullanmasına neden olan, İran’ın karşı saldırılarında Washington’ın Körfez üzerindeki güvenlik şemsiyesini deldiren Trump yönetimi nasıl bir fatura ödeyecek?

Önceki akşam beni ilk kez sokağa çıkardılar! Hayat sürprizlerle dolu. Bir an bulutlar üzerinde uçmak, bir başka an dipsiz kuyuların en dibine batmak biz insanlar için. Bir şafak vakti evinize baskınla uyanabilir, bilmediğiniz nedenlerle casus diye suçlanabilir, çocuğunuzla eşinizle tehdit edilebilir, ya biat et ya hapsi boyla denebilir. Yanlış anlaşılmasın. Bana bunlar olmadı.

Yaklaşık otuz yıl süren Cumhuriyet köşe yazarlığımdan ayrılırken 29 Temmuz’da yayımlanan “Başlangıca Övgü” başlıklı veda yazımda, bunun sevgili gazetemizin yazarı olmaktan değil köşe yazarlığından ayrılmak olduğunu yazmıştım. Nitekim değerli Alev Coşkun ağabeyle ve sevgili Mine Esen’le de bunu ayrıca konuşmuştuk. Benim için ertelenemez bir görev olan bu yazıları elbette gazetemiz için yazdım. “Hapishanelerden Yükselen Çığlıklar VI” başlığıyla devam edeceğim.

İki gün önce ebediyete uğurlayışımızın 88. yılında andık ulu Atatürk’ümüzü... Onu anarken bize bıraktığı emanetlere karşı sorumluluğumuzun her zamankinden daha büyük olduğunu, dünyadaki dostlarımıza da düşmanlarımıza da duyurmayı bir borç biliyorum! Ata’mızı ne kadar unutturmaya çalışırlarsa çalışsınlar, o kalbimizin daha da derinlerine en sağlam şekilde yerleşmeye devam ediyor!

Milli maçlar nedeniyle yine liglere ara verildi. Verilen bu araların ritim yakalamış kulüp takımları için hiç iyi olmadığı açık. Ayrıca futbolculara farklı bir takımla farklı yerlerde maç oynama yükü bindirmek birçok riski de beraberinde getiriyor. Sonuçta o futbolcuya para yatırmış, ümit bağlamış kulüpler ve taraftarları için büyük fedakârlıklar bunlar.

Ön not: Bu yazı, bir anma metnine “Düşüncelerin zarafeti nedir?”, “Zarif düşünceler nedir?” diye karşılaştığım sorular üzerine kaleme alınmıştır. Düşünce ve zarafet arasındaki ilişkiyi anlatmak için hatırı sayılır bir kitap hacmi gerekiyor. Bu yüzden bu sorulara buradan bu kitabın ancak bazı başlıklarını ifade edebilecek ve büyük ölçüde aforizma düzeyinde kalacak değinilerle yanıt verebiliyorum. Dilerim bir gün kapsamlı ve sistematik bir şekilde ifade etme olanağım da olur.

Yazarın Son Yazıları

Bugün Cumhuriyet Bayramı... “Yıl, 1919/ Mayısın on dokuzu./ Uyanın Samsunlular!/ Uyumak ölüme eş,/ Diriltin ruhunuzu./ Ufukta bir gemi var!” O gemiyle “ (...) umut yüklü, inan yüklü, hız yüklü;/ İçinde bu vatanın derdiyle yanan bağır,/ Kurulacak yarını düşünen baş geliyor”du...

Çocukları nasıl bir ortamda, hangi koşullarda büyütüyoruz?

Türkçenin en devingen sözcüklerinden “geri”nin kimliğine baktığımızda...

26 Eylül, Mustafa Kemal’in başlattığı Dil Devrimini yürütecek TDK’nin ilk Türk Dili Kurultayının 94. yıldönümü...

İyi ki hem dünyada hem ülkemizde her alanda neler olup bittiğini izleyen...

1950’den biraz önce, biraz sonra doğanlar bizim kuşak...

Yıllardır kulağımız dudağımıza yapışsın isteniyor.

1950’den 2000’lere akan yarım yüzyılda toplumun eğitim, gelir düzeyi hızla düşerken...

Atatürk, Türkçenin seslerini karşılamayan, dinsel anlam yüklenen Arap abecesiyle, Arapça Farsça sözcüklerle örülü Osmanlıcayla “ümmi ümmet” kalan halkın dil-tarih bilincinin çok aşındığını biliyordu.

Bizim kuşak dünyaya merhaba dediğinde cumhuriyet daha 40’ına girmemişti.

İkisi de ilkçağlardan bu yana düşünerek, savaşım vererek...

Yaz geldi, çarşıya kiraz geldi de...

Ağız bedenin doruğundadır; çok rüzgâr aldığından açılıp kapandıkça ya bahara ya fırtınaya yol açan...

Mustafa Kemal bir Osmanlı askeriyken...

Atatürk Anadolu’da, imparatorluğun uzak topraklarında yıllarca savaşmış...

Bu coğrafyada yüzyıllardır ramazan yaşanıyor.

Türkçenin başkenti, “Karaman’da Cahit Zarifoğlu İmam Hatip Ortaokulu öğretmen ve öğrencileri tarafından; ‘12 Mart İstiklal Marşı’nın Kabulü ve Mehmet Akif Ersoy’u Anma’ etkinlikleri gerçekleştirildi.

Bizim kuşak 1970’lerde delikanlılığa geçtiğinde muhafazâr iktidarlar toplumun duyarlı noktalarını kaşıyor...

Bu aralar Harf ve Dil Devrimlerine salvolar sıklaştı.

Eleştirmek ya da öfkesini paylaşmak için ayda yılda bir arayan eski dostla markette karşılaştım.

Altı yedi ortaokulludan biri, mahallenin ağasıymış...

2025’i uğurlayacağımız günlerde “Türk Dil Kurumu 2025 yılının kelimesi/ kavramı”nı açıkladı.

Bizim kuşak cumhuriyet devrimlerinin ışığında ulusal bayramları coşkuyla yerli malı haftalarını olanaksızı olanaklı kılarak kutlayan Atatürk Türkiyesine doğmuştu

Bilgisayarlı, cepli bu yüzyılda...

Cumhuriyetin 102’nci yaşını, “Atatürk ilke inkılapları”nı yaşamıyla özdeşleştiren on binler kutladı.

Ulusun, çocuklarımızın Atatürk’ü sevmesini...

Ortak dilimiz Türkçe siyasal tartışmaların öznesi...

Kim gerilim içinde olmak, gerginlik yaratmak ister?

26 Eylül 1972’deki Dil Bayramını, Divanü Lûgatit-Türk’ün yazılışının 900. yıldönümünü dünyaca tanınmış 45 Türkbilimciyle kutlamıştık.

Bilip de bilmezden gelenlere...

Okulların açılacağı bugünlerde her alan savruluyor.

Yakın geçmişte Atatürk’e sözle saldıran, baltayla anıtlarını kırmaya kalkışanlara...

Bu başlığı 2010’da kullanmış, birkaç ay önce benzer başlıkla ve kimbilir kaçıncı kez sormuştum.

Ay, kim bunlar, nerenin yandaşları... Niçin bas bas bağırıyorlar...

Yazar kim, okur kim? “Okur” da “yazar” da aydınlanmaya ışık tutandır...

Yaz geldi. Dinlenmek, çalışanın çalışmayanın en temel hakkı...

Elli yıldır siyasetçilerin, toplumun gözü önündekilerin kullandığı dili izliyorum.

Öteden beri toplumbilimciler, aydınlar bilimsel yazıları söyleşileriyle özgür kürsülerde... Akla, bilime tutunanlar için belge bilgi kitaplar çuvallar dolusu...

Yetmişi yarıladım, onları hiç unutmadım.